در هشتادمین سالگرد تأسیس یونسکو و در بستر بین‌المللی آکنده از تنش‌های سیاسی و فرهنگی به واسطه گسترش فناوری‌های نوین، شبکه‌های دیجیتال و دگرگونی‌های ژئوپلیتیکی، اهمیت حقوق فرهنگی و نهادهایی که مأموریت حفاظت و ترویج فرهنگ را برعهده دارند، بیش از هر زمان دیگر آشکار شده است. یونسکو به‌عنوان بازوی علمی، فرهنگی و آموزشی سازمان ملل متحد، همواره در خط مقدم تبادل ایده و اندیشه، تنظیم اسناد بین‌المللی و ایجاد سازوکارهایی برای صیانت از میراث مشترک بشریت قرار دارد.  امروزه حقوق فرهنگی از جمله آزادی بیان، دسترسی برابر به میراث‌فرهنگی و احترام به تنوع فرهنگی، با چالش‌هایی مواجه است که آن را در تقابل میان آرمان‌های اولیه و واقعیت‌های سیاست‌زده جهان معاصر قرار می‌دهد؛ لذا تحقق کامل آن نه‌تنها به چارچوب‌های حقوقی و اخلاقی، بلکه به مدیریت هوشمندانه تنش‌های سیاسی و تعامل سازنده میان کشورها وابسته است. در چنین بستری، بررسی نسبت ایران به‌عنوان یکی از کهن‌ترین مجموعه‌های تمدنی و فرهنگی جهان با یونسکو از یک سو و تحلیل جایگاه حقوق فرهنگی در سیاست‌های بین‌المللی کشور از دیگر سو، اهمیتی دوچندان می‌یابد. مصاحبه حاضر که با حضور دکتر محمدرضا مجیدی استاد دانشگاه تهران، سفیر و نماینده دائم پیشین ایران در یونسکو و رئیس انجمن ایرانی همکاری با یونسکو انجام شده، تلاش دارد تصویری روشن و تحلیلی از چالش‌ها، ظرفیت‌ها و ضرورت‌های بازتعریف سیاست‌گذاری فرهنگی ایران در مقیاس جهانی ارائه دهد. ازاین‌رو، این گفت‌وگو با تمرکز بر پیوند حقوق فرهنگی با سازوکارهای یونسکو، آسیب‌شناسی عملکرد جهانی این سازمان با تحلیل کنوانسیون‌های کلیدی آن و بررسی رقابت‌های فرهنگی منطقه‌ای، چارچوبی مؤثر برای تحلیل دیپلماسی فرهنگی به‌مثابه ابزاری مؤثر در حکمرانی نوین فراهم می‌سازد.

گفت‌وگوی حاضر با دکتر محمدرضا مجیدی نشان می‌دهد که یونسکو همچنان یکی از کلیدی‌ترین نهادهای بین‌المللی برای توسعه صلح، گفت‌وگو و همگرایی فرهنگی است، اما تحقق این مأموریت نیازمند بازگشت به فلسفه اولیه سازمان، تقویت نقش اندیشمندان و مهار سیاست‌زدگی ساختاری آن است. حقوق فرهنگی که در دل اسناد بنیادین حقوق بشر موردتأکید قرار گرفته، تنها زمانی می‌تواند به‌صورت مؤثر اجرا شود که کشورها به ظرفیت‌های یونسکو باور داشته باشند و در تدوین، اجرا و نظارت بر اسناد بین‌المللی حضوری فعال و نهادینه داشته باشند. برای ایران، برخورداری از یکی از کهن‌ترین تمدن‌های جهان، تنوع غنی فرهنگی و میراثی بی‌بدیل، فرصت بزرگی است که در صورت سیاست‌گذاری درست می‌تواند به ابزاری راهبردی برای تقویت قدرت نرم، بهبود تصویر بین‌المللی، توسعه گردشگری پایدار و ارتقای همگرایی منطقه‌ای تبدیل شود، اما تهدید نیز هست؛ زیرا در صورت استمرار انفعال، دیگران ممکن است از ظرفیت‌های فرهنگی مشترک به نفع خود بهره‌برداری کنند یا روایت‌های مخدوش را تثبیت نمایند. در نهایت، آینده روابط ایران و یونسکو نه صرفاً به سازمان بلکه بیش از آن به انتخاب‌های ایران وابسته است؛ نیاز به تحولی بنیادین در نگاه سیاست‌گذارانه برای خروج از وضعیت واکنش‌گری و ورود به فاز برنامه‌ریزی فعال، علم‌بنیان و شبکه‌محور است. این مسیر تنها راهی است که می‌تواند جایگاه شایسته ایران را در نظام فرهنگی بین‌الملل تثبیت کند.

 

برای مطالعه متن کامل مصاحبه، می‌توانید به اینجا مراجعه کنید...