در جهان معاصر، تخریب گسترده، سازمان‌یافته و نظام‌مند محیط‌زیست و نیز آسیب به زیرساخت‌های شهری، صنعتی و حیاتی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم منجر به تهدید یا تخریب زیست‌بوم‌ها می‌شود، به یکی از جدی‌ترین چالش‌های امنیت انسانی و پایداری اکولوژیک بدل شده است. در این چارچوب، مفهوم اکوساید به‌عنوان یک جرم در حال تکوین در حقوق بین‌الملل، تلاشی نظری و حقوقی برای صورت‌بندی این‌گونه تخریب‌ها در قالب یک عنوان مجرمانه مستقل و تضمین پاسخگویی کنشگران دولتی و غیردولتی محسوب می‌شود.

در پی آغاز حملات نظامی ایالات متحده آمریکا و اسرائیل به خاک ایران در صبح روز 9 اسفند 1404 که با بمباران اهداف سیاسی و نظامی در تهران و مناطق جنوبی کشور همراه بود، طیفی از اهداف نظامی و غیرنظامی مورد اصابت قرار گرفت. با گذشت کمتر از ده روز از آغاز مخاصمه، الگوی عملیات نظامی از تمرکز صرف بر اهداف نظامی به سمت هدف‌گیری زیرساخت‌های حیاتی تغییر یافت؛ تحولی که نشان‌دهنده ورود جنگ به مرحله‌ای پیچیده‌تر با پیامدهای گسترده‌تر انسانی و زیست‌محیطی بود. در این میان، حمله به انبارهای نفت در مناطق شهران و شهر ری در تهران، به‌عنوان یکی از بارزترین مصادیق این رویکرد، نه‌تنها موجب خسارات مادی قابل‌توجه شد، بلکه به انتشار گسترده آلاینده‌های زیست‌محیطی در سطح شهری انجامید و پیامدهای جدی برای سلامت عمومی و کیفیت محیط‌زیست برجای گذاشت. این رخداد، بار دیگر توجه جامعه حقوقی و بین‌المللی را به مفاهیمی همچون اکوساید و ضرورت تقویت سازوکارهای پاسخگویی دولت‌ها در قبال نقض‌های گسترده زیست‌محیطی، حتی در شرایط مخاصمات مسلحانه، معطوف می‌سازد؛ به‌ویژه در پرتو تعهدات ناشی از حقوق بین‌الملل بشردوستانه و حقوق بین‌الملل محیط‌زیست که حفاظت از محیط‌زیست را به‌عنوان یک منفعت مشترک بشری مورد شناسایی قرار می‌دهند.

 

برای مطالعه متن کامل این یادداشت به اینجا مراجعه کنید...