ایران یکی از مهم‌ترین و حساس‌ترین دوره‌های فشار داخلی و خارجی خود را در سال‌های اخیر تجربه می‌کند. وضعیت داخلی که با دشواری‌های ریشه دار اقتصادی آغاز شد، با رویارویی نظامی مستقیم شامل ایالات متحده و رژیم اسرائیل تلاقی پیدا کرد. نتیجه، محیط امنیتی منطقه‌ای به‌سرعت در حال تحول است که پیامدهای آن بسیار فراتر از مرزهای ایران امتداد می‌یابد. برای افغانستان به‌ویژه، مخاطرات بالا است. این دو کشور مرزی به طول ۹۲۱ کیلومتر، وابستگی متقابل تجاری گسترده، پیوندهای مذهبی و زبانی و دهه‌ها جریان‌های مهاجرتی مشترک دارند. از نظر تاریخی، تحولات سیاسی عمده در ایران درون مرزهای آن محدود باقی نمانده‌اند. بلکه در سراسر ثبات داخلی افغانستان، مناظره‌های ایدئولوژیک و هم‌سویی‌های منطقه‌ای آن بازتاب یافته‌اند. لذا این یادداشت بررسی می‌کند که چگونه وضعیت داخلی ایران که اکنون با تشدید تنش میان دولت‌ها پیچیده‌تر شده است، می‌تواند افغانستان را در ابعاد اقتصادی، امنیتی، جمعیتی و ایدئولوژیک تحت تأثیر قرار دهد. این یادداشت، به‌جای تلاش برای پیش‌بینی مسیر کلی ایران، بر مسیرهای محتمل بی‌ثباتی و آثار سرریز احتمالی آن‌ها برای افغانستان تمرکز می‌کند. در مجموع، اهمیت تحولات ایران برای افغانستان صرفاً در همسایگی جغرافیایی یا اشتراکات تاریخی خلاصه نمی‌شود، بلکه در میزان وابستگی ساختاری افغانستان به ثبات ایران معنا پیدا می‌کند. افغانستان در موقعیتی قرار دارد که هرگونه بحران در ایران می‌تواند هم‌زمان از چند مسیر اقتصادی، مهاجرتی، امنیتی و نمادین به آن منتقل شود و ظرفیت محدود حکمرانی کابل را تحت فشار قرار دهد. در چنین شرایطی، مسئله اصلی برای افغانستان نه انتخاب میان هم‌سویی با ایران یا فاصله‌گیری از آن، بلکه مدیریت پیامدهای ناگزیر بی‌ثباتی در پیرامون خود است. هم‌زمانی بحران ایران با تنش‌های مرزی پاکستان و افغانستان نیز نشان می‌دهد که کابل با یک محیط امنیتی چندلایه و غیرقابل پیش‌بینی روبه‌روست. از این منظر، آینده افغانستان بیش از گذشته به توانایی آن در حفظ انعطاف راهبردی، متنوع‌سازی مسیرهای اقتصادی و جلوگیری از تبدیل فشارهای بیرونی به بحران‌های داخلی وابسته خواهد بود. بنابراین، تحولات ایران می‌تواند برای افغانستان هم تهدیدی فوری و هم آزمونی راهبردی باشد؛ آزمونی که نشان خواهد داد ساختار سیاسی موجود در کابل تا چه اندازه توان مدیریت بحران‌های منطقه‌ای درهم‌تنیده را دارد. 

 

برای مطالعه متن کامل این یادداشت به اینجا مراجعه کنید...