تشدید تغییرات اقلیمی، افزایش دما، کاهش بارندگی و بهره‌برداری ناپایدار از منابع طبیعی، بسیاری از مناطق خشک و نیمه‌خشک جهان را با روند فزاینده تخریب سرزمین روبه‌رو ساخته است. در چنین شرایطی، حفاظت از خاک، آب و پوشش گیاهی و تلاش برای بازگرداندن کارکردهای ازدست‌رفته اکوسیستم‌ها، به یکی از اولویت‌های مهم سیاست‌گذاری زیست‌محیطی در سطح ملی و بین‌المللی تبدیل شده است. بیابان‌زدایی در رویکردهای جدید، صرفاً به مهار گسترش بیابان محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ برای مدیریت پایدار سرزمین، احیای پوشش گیاهی، حفاظت از منابع آب، تقویت تنوع زیستی و افزایش تاب‌آوری جوامع محلی را در بر می‌گیرد. گسترش این رویکرد نشان‌دهنده توجه فزاینده دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی به ظرفیت احیای اکوسیستم در بهبود شرایط زیست‌محیطی، تقویت امنیت غذایی، ایجاد فرصت‌های اقتصادی و حمایت از معیشت جوامع آسیب‌پذیر است. در این میان، برخی کشورها و مناطق جهان با طراحی طرح‌های بزرگ‌مقیاس و اجرای پروژه‌های بلندپروازانه، کوشیده‌اند الگوهایی عملی و ماندگار برای مقابله با بیابان‌زایی ارائه کنند. پروژه دیوار سبز چین و ابتکار دیوار سبز قاره آفریقا از برجسته‌ترین نمونه‌های این رویکرد به شمار می‌روند و ظرفیت همکاری، برنامه‌ریزی بلندمدت و بسیج منابع گسترده برای احیای سرزمین را نشان می‌دهند. در همین راستا، نوشتار حاضر با بررسی جایگاه بیابان‌زدایی در حفظ و احیای اکوسیستم، اهداف، دستاوردها و چالش‌های این دو پروژه را موردتوجه قرار می‌دهد.

بررسی تجربه‌های چین و آفریقا در حوزه احیای اکوسیستم و بیابان‌زدایی نشان می‌دهد که پروژه‌های بزرگ بیابان‌زدایی می‌توانند نقشی مؤثر در احیای سرزمین‌های تخریب‌شده، افزایش پوشش گیاهی، کاهش فرسایش خاک و تقویت تاب‌آوری جوامع در برابر خشکسالی و تغییرات اقلیمی ایفا کنند. این طرح‌ها همچنین نشان داده‌اند که احیای اکوسیستم، در صورت برخورداری از برنامه‌ریزی بلندمدت، حمایت سیاسی و مشارکت اجتماعی، می‌تواند فراتر از حفاظت محیط‌زیست عمل کند و به بهبود امنیت غذایی، ایجاد اشتغال، کاهش فقر و تقویت معیشت جوامع محلی بینجامد. تجربه چین، اهمیت استمرار سیاست‌گذاری و تعهد بلندمدت را آشکار می‌سازد و تجربه آفریقا نیز ظرفیت همکاری منطقه‌ای و بین‌المللی را برای مقابله با بحران‌های فرامرزی نشان می‌دهد.

 

برای مطالعه متن کامل این یادداشت به اینجا مراجعه کنید...